На главную

ПОИСК

 

111
Новости
Аналитика
Комментарии и интервью
Пресс-релизы
Афиша
Мероприятия РНКАТНО
Фоторепортаж

Татарская община
О РНКАТНО
Праздники и традиции
Национальная кухня
Татарские имена
Культура
Из истории
Выдающиеся татары
Ветераны
Наша молодежь
Татарские села области
Уроки татарского


Газета <Мишар доньясы>
Приложение <Миллят>

Библиотека
Энциклопедия

Благотворительность

Служба знакомств
Форум
Чат
Обратная связь
Карта сайта
Наши баннеры
О проекте

Другие национальные
объединения области
 
:: Газета «Мишар дуньясы» №4 (сентябрь) 2007

Мишәр дөньясы   , № 4 (сентябрь 2007 г.)
Нижгар татарлары газетасы

Хөрмәтле дин кардәшләрем!
Кадерле якташларым!
Газиз милләттәшләрем!

Һәр иманлы бәндә өчен түземсезлек белән көтелә торган мөбарәк күркәм изге Рамазан шәриф ае керде. Ошбу зур шатлык белән сезне ихлас күңелдән тәбрик итәм. Үтәгән гыйбәдәтләребезне, бигрәк тә Аллаһ Раббыбыз тарафыннан башкарылырга боерылган олуг фарызыбызны – ураза гыйбадәтебезне Аллаһ Раббыбыз кимчелек-хаталарыннан пакьлап киң рәхмәте белән кабул итеп алса иде. Тоткан уразаларыбыз тәннәребезгә саулык өстәп, калебләребезгә нур өстенә нур булып иман сафлыгы өстәсә иде. Мөбарәк аенда ураза гыйбадәтен җинеллек белән үтәп, киләчәк гомеребездә дә озак еллар буе шундый матур, күркәм айларга саулыкта-саләмәтлектә, ил-көн тынычлыгында шатлык белән ирешергә Үзе насыйп әйләсә иде. Тоткан уразаларыбыз исәбенә генә ачылачак әр-Рәйхан капкасыннан җәннәткә керергә Үзе насыйп итсә иде.

 Нижний Новгород өлкәсе
Диния нәзарәте рәисе
Үмәр хәзрәт Идрисов


Хөрмәтле якташлар!

Хәзерге заманда глобальлек зур куәт алганда, ничек итеп милләтне, аның рухи йөзен, байлыгын, рухи мирасын саклап калу мәсьәләсе татар халкының бер өлеше булган мишәрләрнең каршына бигрәк тә килеп баса. Халкыбыз саны кимү, эчкечелек, бозыклык, шуның аркасында иренчәклек, рухи һәм әхлак мирасыбызны оныту куркынычы яный. Халкыбызга, бигрәк тә яшьләргә бу мәсьәләләр өстендә уйлану зарури. Менә шундый чорда дөнья күргән яңа газета «Мишәр дөньясы» бу мәсьәләләрне хәл итүдә үз сүзен әйтер дип уйлыйм.

«Мишәр дөньясы» газетасында авылларның тарихы, халкыбызның рухи мирасы киң чагылыш табар дигән өмет туа. Билгеле инде, яңа газета эшкә, хезмәт иясенә дә әһәмият биреп, авылларбызны саклау йөзеннән эш урыннары да булдыру турында да тәкъдимнәр, фикерләр белән уртаклашырга тиеш. Газета атналык телепрограммалы булса, укучысы да күп булачак. Яңа газета озын гомерле, бай эчтәлекле, һәркайсыбыз яратып укый торган зур тиражлы булсын иде.

Вафа Камалетдинов,
Пилнә районы татар-мишәрләрнең милли мәдәни автономиясе рәисе

Уку елы башланды

Өлкәбезнең көньяк-көнчыгышына урыннашкан дүрт татар авылында уку елы гадәттәгечә башланып, уңышлы гына дәвам итә.

Пилнә районы Сафажай авылының Х.Фәезханов ис. мәктәбе узган айда урта белем бирү статусы алынуга 40 ул тулганны билгеләп узды. Бу бәйрәмдә шул еллар эчендә укып чыгучылар катнашты. Алар ярдәмендә мәктәптә ремонт эшләнде. Бәйрәм тантанасында бу мәктәпне бетереп чыккан Җәфәр Алимов «Газель» микроавтобусы бүләк итте. Бу мәктәптә ике беренче сыйныф. Һәр класста унар бала укыр. Укытучылары Алсу Абдрахманова һәм Румия Моталлапова. Узган елда 11 классны 34 укучы тәмамлаган. Аларның күпчелеге югары уку йортларына кергәнннәр.

Җәй көннәрендә укучылар төрле экскурсияләргә йөрделәр. Спорт ярышларында катнаштылар. Бүген мәктәптә төрле түгәрәкләр эшли. Мәктәптә 288 укчы белем ала.

Яңа Мочали урта мәктәбендә агымдагы уку елында 91 укучы укыр. Мәктәптә 16 укытучы эшли. Аларның унысы беренче категорияле белгечләр. 1 сентябрьдә беренче сыйныфка 5 укучы килгән. Бу мәктәпнең ягулык системасы әле газлаштырылмаган, ташкүмер ягулы мичләргә ремонтлар эшләнгән. 100 кублы су саклау урыны яңадан казылган. Канализация челтәре җайлаштырылган. Җылы туалетлар эшләнә. Информатика бүлмәсе яңартылган. Бу мәктәпне тәмамлаган укучылар күбесенчә Мәскәү финанас институтларында укыйлар. Укыту әсбапларыннан бу мәктәптә татар телендәге яңа китаплар җитешми. Мәктәпкә газ кертү мәсьәләсе ачыкланмаган хәлдә тора. Мәктәп директоры әйтүенчә, аны эшләр љчен 3 млн. акча кирәк икән.

Петрякс урта мәктәбенә яңа укытучы килгән. Алар милли проектта катнашалар. Бу мәктәптә 110 укучы укый. Укытучылар саны – 19. Беренче сыйныфта 6 бала укый. Чит телләрдән фрацуз теле укытыла. Узган уку елында көмеш медальгә тәмамлаган ике укучылары Мәскәү финанс-кредит институтының бюджет урыннарына уза алганнар.

Бу мәктәпләрдәге классларда декоратив ремонт эшләргә ата-аналар булышкан. Җәй көннәрендә бу мәктәп балалары лагерьда ял иткәннәр, төрле шәһәрләргә барганннар.

Сечен районындагы бердән-бер татар авылы булган Краснайда урта белемле мәктәп горурланырлык итеп эшләп килә. Бу мәктәптә 11 укытучы, аларның җидесе югары белемле, икесе читттән торып институтта укыйлар. Уку елы башланганчы июнь аенда бу мәктәптә балалар өчен 21 көнлек ял лагеры оештырылган иде. Укучылар музейларга барганнар, туган якны өйрәнү экскурсияләрендә катнашканнар. Бер укучы Казан санаториенда ял иткән. Мәктәп районның төрле ярышларында катнаша килә. Мәсәлән, мәктәпләрне уку елына хәзерләү конкурсында да, иң яхшы мәктәпләрнең берсе итеп танылган. Моның өчен җәй айларында ике этажлы мәктәп бинасының ягулык системасын, түбәсен ремонтлаганнар. Классларда, зал-ларда декоратив ремонт эшләнгән. Укыту әсбаплары да җитәрлек, компьютерлары интернет челтәрендә эшләргә җайлаштырылган.

Авылда эш урыннары булмау яшь гаиләләрне шәһәрләргә китәргә мәҗбүр итә. Балалар бакчасында бары тик алты бала, беренче сыйныфка ике бала укырга кергән.

Ә;нвәр Камалетдинов

ВАКЫЙГАЛАР ХРОНИКАСЫ

Өлкә татарлары тормышыннан

Зур Рбишчага балалар бакчасы кирәк

Бу турыда Кызыл Октябрь районы мәгариф комитеты рәисе Фәрит Хайруллин 29–августта Уразавылда үткән традицион укытучылар конференциясендә белдерде. Әлбәттә, бу куанычлы яңалык. Димәк, Нижгар төбәгендә иң зур татар авылларының берсе буларак, ул тулы тормыш белән яши, димәк, аның ышанычлы киләчәге бар. Әмма, ышанасы килә, бу авылда әлегә кадәр эшләп килгән балалар бакчаларыннан аермалы буларак, яңасы Зур Рбишчаның бер күркәм бинасы булып торсын иде.

Ә тулаем алганда, Кызыл Октябрь районында 14 мәктәпкәчә мәгариф учреждениясендә 259 бала тәрбияләнә. Кызганычка каршы, аларның кайберләренә 1–2 бала гына йөри. Шуңа күрә, өлкә буенча балалар бакчасында бер тәрбияләнүчегә  дәүләт 25, 26 мең сум сарыф итә, ә Кызыл Октябрь районында ул сан 36,1 мең сумга тиң. Шуңа да карамастан, Фәрит Фатехович укытучылар конференциясендәге чыгышында түбәндәгене ассызыклап үтте. Аныңча, мәктәпкәчә уку узмаган бала, кирәкле дәрәҗәдә мәктәпкә дә әзерләнә алмаячак һәм аның киләчәктә сыйфатлы белем алуында да җитди проблемалар булачак.

Каргага укытучылар килде

Приоритетлы «Мәгариф» милли проекты эшли башлау белән яшь укытучылар бераз авылларга тартыла башладылар. Әлегә кадәр укытучыларга кытлык кичергән тугызъеллык Карга мәктәбенә быел дүрт (!) яшь педагог килде, шул исәптә француз теле укытучысы Гөльнара Абдулкадерова да. Әйтергә кирәк, күптән чит теле укытылмаган тагын кайбер татар мәктәпләре, Уразавыл педучилищесы әзерләгән кадрлар исәбенә, чит теле укытучылары белән тәэмин ителде. Мәсәлән, Яндавишчада француз телен Динара Абдулкадерова укытыр, ә Куйсуында – Гөлнара Үмәрова.

Бер карашка, югары утырган түрәләр, авылларны саклап калыр өчен, конкрет чаралар күрәләр. Милли проектлар нигезендә яшь укытучыларны, врачларны йорт–җиргә, хезмәт хакы белән автомобильгә кызыктырып, авылларны җанландырмакчы булалар. Ярар, бүген укытучылар килделәр ди, авылларда төпләнделәр ди. Әмма ләкин, иртәгә алар кемне укытырлар соң? Кызыл Октябрь районының ЗАГС мәгълүматларыннан күренгәнчә, балалар саны безнең милли районда елдан–ел кими бара. 2003–елда 99 бала туган булса, 2004–елда – 91, 2005–елда – 79. Агымдагы елда исә 54 бала гына дөньяга килгән. Соңгы өч айда, билгеле, бу сан күпкә артмаячак.

Шуның нәтиҗәсе буларак, районда мәктәпләр ябыла башлады. Инде быел, укучылар булмау сәбәпле, 6 (!) башлангыч мәктәп ишегенә йозак эленде.

Уразавылда спорт начар хәлдә

Бүгенге заманда яшь буынның тотрыксыз сәламәтлеге турында күп сөйләнә, әмма кайбер урыннарда бик аз  конкрет чаралар күрелә. Мәсәлән, Кызыл Октябрь районында физкультура–спорт өлкәсендә эшләр бөтенләй мөшкыль хәлдә. Бу темага шул ук укытучылар конференциясендә  өлкә Законнар чыгару җыелышы депутаты Н.П.Шкилёв аерым тукталып үтте.

– Кызыл Октябрь районы җитәкчелеге бүген үз игътибарын районда физкультура–спорт хәрәкәтен торгызуга, бигрәк аны балалар арасында җәелдерүгә юнәлтергә тиеш, – ди Николай Павлович, – чөнки Уразавылда спорт бигрәк начар хәлдә. Шуңа күрә, Тагир Абдулкадерович, иң беренче сезгә, район башлыгы буларак, сезнең район мәгариф комитеты рәисенә, спорт комитеты җитәкчесенә мөрәҗәгать итәм: барча мөмкинлекләрне файдаланып, киләчәк кышка ук мөмкин кадәр күбрәк спорт секцияләре булдырыгыз. Бу уку–укыту процессында мөһим нәрсә. Ә мин, хәлемнән килгән тик, бу өлкәдә сезгә ярдәм итәргә тырышырмын, – диде үз чыгышында өлкә депутаты.

Укучыларның какшаган сәламәтлеге турында Кызыл Октябрь районы педагогик хезмәткәрләре каршында Сергач санэпидстанциясенең баш белгече Н.В.Федорова да сөйләде. Аның фикеренчә, мәктәпләрдә балаларга физик тәрбия бирү, аларны спортка тарту бик актуаль мәсьәлә. Чөнки әлеге заманда дөньяга килгән балаларның тик 10 проценты гына сау–сәламәт икән.

Яндавишча, Кече Рбишча, Пашат – беренчеләр

Елдагыча, педконференциядә алдынгыларны бүләкләү озын–озакка сузылды. Төш ашта бераз тамак ялгаган педагогик хезмәткәрләр янәдән Уразавыл культура йортының тамашачылар залын шыгрым тутырдылар.

Яңа уку елына мәгариф учрежденияләренең әзерлеген тикшереп йөргән комиссиянең нәтиҗәләре буенча, башлангыч, төп һәм урта мәктәпләр арасында җиңүчеләрне игълан иттеләр. Беренче номинациядә иң яхшылардан дип Пашат башлангыч мәктәбе билгеләнде. Төп мәктәпләр арасында беренчелекне Кече Рбишчаның тугызъеллык мәктәбе яулады. Ә менә урта мәктәпләр арасында беренче булып ике мәктәп танылды – Яндавишча һәм Зур Рбишча мәктәпләре. Дөрес, икенче, өченче урыннарны алган мәктәпләр дә бүләксез калмадылар.

Шулай ук мәктәпкәчә мәгариф учрежденияләре арасында мактау сүзләренә һәм бүләкләргә Уразавыл, Зур Рбишча (N1), Пашат, Семочки, Суыксу һәм Мәдәнә балалар бакчалары лаек булдылар.

Семочкилылар сынатмый

Бер карашка, бу педконференциядә катнашкан укытучыларның барчасы бүләкләнде кебек. Әмма ләкин мин кайберләренә генә тукталып үтим әле. Иң беренчедән, район мәгариф комитеты рәисе үзенең төп докладында Семочки мәчете имамына җирле мәктәпне яңа уку елына әзерләүгә өлеш керткәне өчен рәхмәт белдерде. Икенчедән, үзенең туган авылы мәктәбенә һәрдәим ярдәм итеп торган семочкилы Равил Садеков педконференциянең бүләкләү церемониясендә Почёт грамотасы һәм акчалата премия белән билгеләнде. Ә иң мөһиме, семочкилылар сынатмый, дип әйтүемнең төп мәгънәсе, инде икенче ел рәттән Семочки урта мәктәбе укытучылары Бөтенроссия конкурсында катнашып, җиңүгә ирештеләр. Узган елны физкультура укытучысы Наил Аймалетдинов, быел татар теле һәм әдәбияты укытучысы Дина Мостафина 100 мең сум күләмендәге Президент грантына ия булдылар.

Әйтергә кирәк, РФ Мәгариф министрлыгының карары нигезендә Уразавыл балалар бакчасы мөдире Ләйлә Зарипова Почёт грамотасы белән, ә хөрмәтле укытучы–ветеран Әдилә Әхмәтбаева, 80 яшен тутыру уңаеннан, өлкә Законнар чыгару җыелышы рәисе Владимир Лукин исеменнән Рәхмәт хаты белән бүләкләнделәр.

Семочкилылар дигәннән. 8–класслар арасында биология буенча контроль тикшерүләр (мониторинг) үткәрелгән. Семочки урта мәктәбендә 79 % укучы тестларны уңай узган булса, Уразавыл мәктәбендә укучыларның бары тик 31 % гына уңай нәтиҗәгә ирешә алган. Ә мәҗбүри минимум бер үк программа буенча башкарыла икән.

Олег ХӨСӘИНОВ
Автор фотосы

Телдә әйбәт, ә чынбарлыкта...

Чираттагы август конференциясе Сергач районы укытучылары өчен шәһәрнең 5–санлы мәктәп залында 28–августта үткәрелде. Бераз тыгызлык булса да, укытучылар үзләрен бәйрәм кәефендә хис иттеләр. Бер-берләрен  тәбрикләп, уңышлар теләп, залга утырыштылар һәм җылы сүзләр белән бергә күңелле, сөенечле яңалыклар көттеләр. Бу чарада беренче тапкыр катнашучы яшь кадрлар да шул халәттә иделәр. Алар да өлкән коллегалары кебек үк чыгыш ясаучыларны игътибар белән тыңладылар.  Әмма... Әмма бөтен чыгышлар бер төсле иде, эчтәлекле, һәрвакыттагыча ышандыру, оптимизмлыкка чакыру.

Район башлыгы Н. Субботин үзенең чыгышында мәгариф өлкәсендә хезмәт итүчеләрне яшь буынны тиешлечә, чын мәгънәдә илнең намуслы кешеләре итеп тәрбияләүне сорады. Мәгариф бүлеге җитәкчесе В.Коновалов та укытучыларга рәхмәтләр әйтеп, уңышлар теләде. Җиң сызганып төрле булган проблемаларны хәлдән килгән тик чишәргә, яңалыкларны эштә кулланырга өндәде. Һәр чыгышта диярлек мәгариф системасының хәле уңай якка үзгәрде, дигән сүзләр яңгырады. Әмма... Әмма бу үзгәрешләрне алар кайсы яктан күрәләр икән соң?! Әти–әниләр кесәсеннән мәктәпләргә ремонт ничек эшләтә иделәр, бүген дә шулай ук. Дәреслекләр проблемасы ничек бар иде, шулай ук ул да әти-әниләр хакына гына бераз хәл ителә. РәхмәтУразавыл базарында сату итүче Сания апага. Татар теле дәреслекләрен анардан барып алырга мәҗбүрбез. Карагыз, яңа уку елының бер атнасы узды, ә тулысынча дәреслекләр бүгенгә юк! Булдыруы да тиздән булмас күрәсең! Конференциягә кайтып, шуны әйтәсем килә. Быел районга 22 яшь белгеч килгән. Монысы куаныч, әмма икенчесе кызганыч – балаларның саны кими бара. Кочко-Пожар урта мәктәбендә, мәсәлән, агымдагы уку елына беренче класска керүче булмавы тирән уйландыра. Моны инновацион программалар да чишә алмый шул, кызганычка. Җитәкчеләребез шул тарафлый  күбрәк уйлансыннар иде. Әлбәттә, мактау сүзләре, алкышлар, болары күңелне күтәрә. Икенчесе борчый – җитәкчеләр мәктәп тормышын тирәнрәк өйрәнеп, конкрет ярдәм күрсәтсеннәр иде.

Алсу ӘХМЕТОВА

ТӨБӘКЛӘРДӘГЕ ТАТАРЛАР

«Алтын мөнбәр» – III

Быел өченче тапкыр уздырылган «Алтын мөнбәр» халыкара мөселман киносы фестиваленең кайтавазы елдан–ел ераккарак ишетелә. Казанның меңьеллыгында фестивальдә нибары 12 ил (40 эш) катнашса, быел исә 46 ил (200гә якын эш) теләк белдергән. Шунысы үзенчәлекле: фестиваль Европа кинематографистлары игътибарын җәлеп итте. Мөселман киносы җыенында быел 14 дәүләт вәкиле катнашырга теләк белдерүе шул хакта сөйли. Инде икенче фестивальне оештырган вакытта ук аның профессионалларга кызыклы булуы аңлашылган.

Тамашачыга 49 фильм тәкъдим ителде. Аның уналтысы – тулы метражлы, унбише – кыска метражлы, уникесе – документаль картина һәм алтысы – телевидениедә күрсәтелгән репортажлар. Конкурста Аким Салбиевның «Одиннадцать писем к Богу» (Россия, Төньяк Осетия), Башкортстаннан – «Две жены», Татарстаннан Рамил Төхвәтуллинның «Дилемма» һәм Салават Юзиевнең «121» кыска метражлы фильмнары катнаша.

Быел бәйгедән тыш программада күрсәтелгән Павел Лунгинның «Остров» һәм Франция–Палестинаның «Божественное вмешательство» уртак фильмын (режиссеры Элия Сөләйман) белгечләр кызыклы дип бәяләде. Шулай ук Иран режиссеры Надер Талебзаденың – «Мессия», Бурлам Герружның «Зайна: Покорительница Атласских гор» (Германия–Франция), «Грбавица» (Австрия–Босния һәм Герцеговина–Германия–Хорватия), «Туземцы» (Франция–Алжир) кебек тулы метражлы нәфис фильмнар халыкта кызыксыну уятты.

«Алтын мөнбәр» фестивале үз тамашачысын тапты. Елдан–ел Казанда «Гранд синема» кинотеатрын «штурмлаучы» киноманнар саны арта бара. Татарстан Республикасы Премьер–министры урынбасары һәм Мәдәният министры Зилә Вәлиева «Алтын мөнбәр»нең мөмкинлекләрен бик югары бәяли. Аның террорлык белән көрәшүдә сәнгать «коралы» булуын билгеләп үтте министр.

Татар галимнәре – дөньяда 

19–22 сентябрьдә Татар галимнәренең беренче Бөтендөнья форумы Казанда уза. Әлеге җыенны Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе һәм Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты оештыра.

Форумда Россиянең татарлар тупланып яшәгән төбәкләреннән 400 кеше катнаша, һәр төбәккә 4–5әр квота бирелгән. Форум делегатлары арасында дөньяга билгеле галимнәр, югары уку йортлары һәм фәнни–тикшеренү институтлары җитәкчеләре дә бар.

Җыен татар, рус һәм инглиз телләрендә үтә. Галимнәр пленар утырышта дөньяда һәм Россиядә фән үсешенең мөһим мәсьәләләре турында фикер алышачак. Аннан соң эш гуманитар фәннәр, табигать һәм техник фәннәр секцияләрендә дәвам итәчәк. Анда татар фән җәмәгатьчелеге мәгълүмат банкын төзү дә көтелә.

Санкт–Петербург татарлары
юбилейларын  уздыра

Нева  буенда урнашкан шәһәрдә Татар милли–мәдәни автономиясе оешуга быел ун ел тула. Ике көн буена Санкт–Петербургта әлеге вакыйга уңаеннан «Татар мәдәнияте көннәре» узачак. Тантаналар «Институт национально–культурной автономии в национальной политике современной России» фәнни–гамәли конференциясе белән 22 сентябрьдә башланып китә. Икенче көнне «Юбилейный» спорт комплексында төрле чаралар: «Татары Петербурга» журналының беренче махсус чыгарылышын тәкъдим итү, шәһәрдәге татар рәссамнары эшләреннән тупланган күргәзмә һәм фотокүргәзмә ачу, Санкт–Петербургта нәшер ителүче татар матбугатын һәм китапларын презентацияләү, шулай ук Татарстанның сәнгать әһелләре концерты үтәчәк.

Милли-мәдәни мохтариятләр –
игътибар үзәгендә

Россия татарлары милли–мәдәни мохтарияте Советының Мәскәүдә офисы ачылачак. Россия татарлары милли–мәдәни мохтарияте Советы белән Татарстан Министрлар Кабинеты арасында Килешү төзелгән иде, әлеге мәсьәлә шунда күтәрелгән. Татарстан Республикасы Премьер–министры Рљстәм Миңнеханов һәм мохтәрият рәисе, РФ Дәүләт Думасы депутаты Илдар Гыйльметдинов имзалаган бу Килешү татар милли мәсьәләләрен хәл итүдә хезмәттәшлекне киңәйтүгә ярдәм итәчәк. Россия татарлары милли мәдәни мохтарияте Советыныћ Казанда да офисы булачак. Россия татарлары федераль милли–мәдәни мохтарияте Советыныћ утырышында әйтелгәнчә, И. Гыйльметдинов татарлар яшәгән өлкә һәм республикаларда булып, андагы хәлләр белән танышкан, төбәк мохтариятләренећ эшчәнлеген җанландыру белән шөгыльләнгән,  губернаторлар һәм башка төбәк җитәкчеләре белән сөйләшүләр алып барган. Кайбер татар мохтариятләренә ярдәм итү чаралары каралган, Федераль мохтәрият соравы буенча Ульяновскидагы мәдәни үзәккә бирелгән бинаны ремонтлау өчен Татарстан Хөкүмәтеннән 1 миллион сум акча җибәрелә. Советныћ киләсе утырышы Мәскәүдә бер айдан соң үтәргә тиеш.

Windows 2007 татарча «сөйләшә»

Татар телендә эшләнгән Microsoft Windows Vista һәм Microsoft Office 2007 операция системалары дөньяга чыкты. Бу хәл «Глобаль мәгълүмати җәмгыятьтә мәгълүмати–коммуникация технологияләре» дигән V Халыкара конференциядә, Казанда булды. Телләр интерфейсы (Language interface Pack) ярдәмендә хәзер татар телендә эшләргә мөмкин.

«Microsoft» компаниясенең Россиядәге бүлеге генераль директоры, америкалы Биргер Стин иң элек барлык кунакларны татар телендәге чыгышы белән таң калдырды. Аннан соң шактый шома рус теленә күчеп: «Microsoft Windows Vista һәм Office 2007 программаларының татар телендәге вариантлары республикада киләчәктә мәгълүмати технологияләрне киңрәк куллануны тәэмин итәчәк», – диде.

Тәкъдим ителгән операция системалары пакетында күпләр көткән электрон тәрҗемәче, электрон корректор да бар. Microsoft Windows Vista һәм Office 2007 әлегә рус теленнән тыш, Россия Федерациясе субъекты телендә башкарылган бердәнбер программа. Лицензияле операция системаларын кулланучылар бу программа белән бушлай тәэмин ителер дип көтелә.

Пировскида татар көйләре

Красноярски өлкәсенең Пировски районы Солоуха авылында татар җырының районара «Дуслык» фестивале узды. Анда 37 коллектив һәм солист милли җыр һәм бию белән катнашты. Тамашачылар саны меңнән күбрәк булды. Фестиваль башланыр алдыннан спортның милли төрләреннән ярышлар, татар милли ашларын сату, шулай ук конкурстан тыш чыгышлар оештырылган иде. Авыл аксакаллары җыелган кешеләрне сәламләде һәм котлады. Фестивальдә өлкәнең Пировски, Казачинский, Большемуртинский районнарыннан, Енисейск, Лесосибирск шәһәрләреннән килгән коллективлар һәм аерым башкаручылар катнашты. Киләчәктә фестивальне һәр елны үткәрергә һәм аңа өлкәкүләм статус бирергә карар кылынды.

«Корыган ботакЪ» премиясе

Татар мәдәниятендә дистә еллардан бирле сыйфаты яхшырмый, ләкин халыктан акчаны күп суыра торган бер өлкә бар. Ул – «попса», ягъни эстрада җырларын башкарудагы үзенчәлекле манера, юнәлеш. Бу хәлдән ризасызлык иң беренче булып «попса»ны сөймәүче яшьләрдә барлыкка килде. Сыйфатсыз поп–музыкага альтернатива рәвешендә Көнбатышның фьюжн, арнби, кантри, блюз, реп, хип–хоп кебек андерграунд, үзебезнең фольк–стиленә иярүче Мубай, ISMAIL, И. Бәдретдинова, Ittifaq, Алканат һ.б. пәйда булды. 2006 елда алар компакт–диск чыгарды. Быел исә «альтернативачылар» тагын бер адым ясый: сентябрь аенда  «Корыган ботакЪ AWARDS» дигән антихит–парад үткәрә. «Санитарлар эстрада урманына ауга чыкты», – дип бәяли әлеге вакыйганы  Intertat.ru. электрон газетасы.

«Татар эстрадасының иң уңышсыз җырларын һәм җырчыларын бүләкләү тантанасы 13 сентябрьдә була», – дип хәбәр итә оештыручылар.

Меломаннар SMS җибәреп төзегән антихит–парад исемлегендә Б. Бәйрәмов,  Р. Кадыйрова, Р. Шәрәфиева, Х. Фәрхи, Л. Дәүләтова башкаруындагы җырлар да бар. Антихит–парадны әлегә иң объектив чара дип булмый, шулай да татар мәдәниятендәге оригиналь вакыйга, субкультура буларак ул игътибарга лаек.     

«Шәҗәрә һәм гаилә тарихы» 

2007 елның 24–26 нчы сентябрендә «Шәҗәрә һәм гаилә тарихы» дип аталган Бөтенроссия педагогика семинары уза. Җыен «Мәдәният һәм рухи–әхлакый яңарыш нигезендә – хәтер» дигән программасын тормышка ашыру максатында оештырыла. Ул 2008 елның 25–27 мартында Гаилә елына багышлап үткәреләчәк «Минем гаиләм тарихы – Ватанның күпгасырлык тарихының бер бите» халыкара конференциясенә әзерлек тә булып тора. Әлеге гуманитар–мәгърифәт җыены быел Казанда уздырыла.

Белем бирү буенча федераль агентлык, ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы, «Ватан» мәгърифәт фонды семинарга мәктәп, урта махсус һәм югары уку йортларының тарих, туган тел, җәмгыять белеме һәм география укытучыларын чакыра. ТР Мәгариф һәм фән министрлыгының рәсми сайты хәбәрләренә караганда, җыенда Мәскәү, Төмән, Бөек Новгород, Екатеринбург, Казан һәм Париж галимнәре чыгыш ясаячак.

Питер рәссамы күргәзмәсе

Тњбән Кама шәџәр музее књргәзмә залында Санкт–Петербургныћ танылган рәссамы Роберт Мифтахетдиновныћ књргәзмәсе ачылды. Экспозициядә рәссамныћ реализм стилендәге 53 картинасы тәкъдим ителгән. Књргәзмәгә килњчеләр Санкт-Петербург пейзажлары белән туйганчы хозурлана ала. «Роберт Миф» тәхәллњсе белән иќат итњче рәссамныћ эшләре Россиядән читтә дә яхшы мәгълњм. Аныћ картиналары АКШ џәм Ауропа музейларында књп тапкырлар књргәзмәгә куелды, рәсемнәренећ шактый љлеше шәхси коллекцияләрдә саклана.

(«Татар–информ», «Интертат.ру» агентлыклары, kabmin.tatar.ru, tatalar.ru сайтлары хәбәрләре файдаланылды)

ТӨБӘКЛӘРДӘГЕ МИШӘРЛӘР

Юллар чатындагы төбәк

Мишәр татарлары кая гына барып чыкмаган! Территория ягыннан караганда, алар бүген дә бик киң таралган. Татарстанда мишәрләр яшәгән районнар республиканың өчтән бер өлешен алып тора: Аксубай, Алексеевски, Әлки, Балык Бистәсе, Буа, Лениногорски, Нурлат, Спас, Чирмешән, Чистай, Чүпрәле, Яңа Чишмә... Алар арасында Буа районы аеруча игътибарга лаек.

Буа районына, билгеле булганча,  татарларның төрле этник төркемнәре яши торган авыллар керә. Мәсәлән, биредә «татар ягы», «мишәр ягы» дип йөртелгән төбәкләр территория ягыннан аерылып – Карлы елгасының ике ягында тора. Төньякта һәм көнчыгышта – Татарстанның Тәтеш, Апас районнары белән тоташып киткән авылларда – Казан ягы шивәсе хөкем сөрә, чөнки бу якларда күбесе Явыз Иван явыннан һәм көчләп чукындырудан качып, Идел һәм Зөя буйлап аскарак күченгән халык. «Мишәр ягы» исә хәзерге Чуашстан, Ульян өлкәсе һәм Татарстанның Чүпрәле районнары белән чиктәш көньяк–көнчыгышта  урнашкан. Дөрес, бу авылларның да күбесе, туган як тарихын өйрәнүчеләр әйтүенчә, күченеп килгән, тик, «татар ягы»ннан аермалы буларак, көнбатыш тарафларыннан: Нижгардан, Мордва җирләреннән, Чуашстаннан. Буа районы әнә шундый «катлы–катлы», төрле–төрле булуы белән үзенчәлекле дә. Моннан тыш, компактлы рәвештә чуашлар, авылы–авылы белән урыслар яши. Яңарак чорга караган катнаш авыллар да бар.

Билгеле, бер язмада бөтен «мишәр ягы»н тулысы белән ачып бетереп булмый, тик шулай да Буа районының кайбер атаклы авыллары белән кыскача гына булса да таныштырып китү зарур.

Байтак мишәр авыллары турындагы язма чыганаклар 17–19 гасырлардан, хәтта 20 йөздән башланса да, Буа районында Казан ханлыгы яисә Болгар чорыннан ук билгеле авыл бар. Ул – районның көньягында Тилчә елгасы (Зөя кушылдыгы) буйлап урнашкан Иске Тинчәле.

Иске Тинчәле Казан ханлыгы чорыннан ук билгеле була. Мәсәлән, Е.Чернышевның «Населенные пункты времен Казанского ханства» китабында ул телгә алынган. Ханлыкның җимерелүенә  быел 455 ел тула, димәк, Иске Тинчәле тагын да «картрак». Бу турыда авылның көнбатыш чигеннән берничә чакрымда табылган курганнар да сөйли. Диаметры 30–40 м, биеклеге 15–60 смлы дистәгә якын курганнар инде сөрелгән, җиргә сеңеп беткән. Археолог В.Поливанов  аларны бронза чорына ук мөнәсәбәтле дип саный.

Райондагы бүтән татар–мишәр авыллары, мәсәлән, Яңа Тинчәле, Иске һәм Яңа Суыксу, Кырык Садак, Вольный Стан, Янтуган – әле чагыштырмача «яшьрәк». (Билгеле булганча, бу төбәккә татарларны патша Алексей Михайлович хөкүмәте 17 гасырда урыс дәүләтенең көньяк чикләрен сакларга дип күчереп утырта. Шулай ук Сергач якларыннан, Темников өязеннән, Касыймнан  иркенрәк җирләргә күченеп килүче татарлар төпләнеп калган).

Иске Тинчәле татарларының теле – шактый  уникаль күренеш: күпчелек мишәрләрнекеннән «йомшаграк». Андый сөйләшне (аффикат, ягъни каты «ч»лаштыру, калын тартыкларның калын сүзләрдә йомшаруы һ.б.) тагын Татарстанның Чирмешән, Аксубай якларында ишетергә була: пы[ч]ак, кы[ч]ык, катьтьым, куляса һ.б. Буа районында мондый шивә бүтән бер авылда да юк. Хәтта аннан унбиш чакрымдагы Яңа Тинчәледә дә «ц»лаштырып сөйләшәләр.

Кайбер чыганаклар Иске Тинчәле нигезләнүе Касыйм ханлыгыннан күченеп килгән татарлар белән бәйле булуын күрсәтә, – ди туган як тарихын өйрәнүче Мөбарәк ага Мусин. Моны әле исбатлыйсы бар, тик шулай да һәвәскәр тарихчының сүзләрендә хаклык та юк түгелдер. Әйтик, Касыйм ханлыгы сөйләше һәм Иске Тинчәле шивәсендә уртаклыклар бик күп. Шунысы кызыклы, гасырлар узу белән авыл үзенең оригиналь сөйләшен җуймаган гына түгел, бөтен нечкәлекләре белән саклап та кала алган. Югыйсә, территориаль яктан караганда, тирә–якта гел чуаш авыллары һәм «ц»лаштырып сөйләүче мишәрләр генә. Моңа авылның, ачык җирдә урнашкан булып та, элек читләр өчен ябык, үзенчә, аерылыбрак яшәргә омтылуы сәбәпче булган. Әйтик, Яңа Тинчәле, Иске Суыксу кебек «ц»лаштыручы мишәр авыллары белән килен алу–кыз бирүләр, картлар әйтүенчә, әле узган гасырда гына башланган. Ләкин авыл тулысы белән элеккеге  халәтен, гадәтләрен, менталитетын, йөзен саклап калган дип тә әйтеп булмый. Монысы өчен Иске Тинчәле халкы чуашларга «бурычлыдыр». Күрәсең, мондагы чуашлар Ислам диненә күчкән. Дингә күчкәч, мишәрләр белән аралаша–аралаша, аларның телен дә кабул иткән булса кирәк. Авылда элегрәк чуаш нәселләре сакланган булуы, тора–бара аларның да татарлыкка күчүе турында риваятьләр сөйлиләр.

Хәзерге вакытта Иске Тинчәледә йөз җитмешләп хуҗалык, биш йөзгә якын кеше исәпләнә. Яшьләр бик аз.

Яңа Тинчәлегә 1680 елларда күрше Чүпрәле районының Чынлы авылыннан күченүчеләр нигез салган. Ике Тинчәле арасындагы аерма телдә генә түгел, халыкның йөз–кыяфәтендә дә нык күренә: Яңа Тинчәледә сары чәчле, аксыл чырайлы, озын буйлы кешеләр өстенлек итә. Иске Тинчәледә, киресенчә – кара–күк чәч, каракучкылрак йөз, уртачадан кыскарак буйлылар яши. Менталитетлар шулай ук төрле–төрле: Искенекеләр үзләрен «телчән, ләкин ачуны озак сакламый торган, кунакчыл, эчкерсез кешеләр» ди. Яңа Тинчәле халкын беркатлы булудан ерак торучы, прагматик дип саныйлар. Кызганыч, Яңа Тинчәле дә күзгә күренеп кими: 1989 елда анда меңнән артык кеше яшәсә, хәзер – сигез йөздән ким.

Иске һәм Яңа Суыксуны районда, гадәттә, Суыксу, дип бер исем белән атап йөртәләр. Сәбәбе: авыллар күптән инде берләшкән, Совет чорында бер колхозны тәшкил иткән. Телдә, гореф–гадәтләрдә бернинди дә аерма юк. Нәтиҗәдә, Суыксу – Буа төбәгенең иң зур авылы.

Иске Суыксуга хәзерге Мордовиянең Темников районыннан чыккан 40 кеше 1672 елларда нигез салган. Йомышлы татарлар Түчәй Аюшев һәм иптәшләренә Сембер өязендә җир бүлеп бирелгән. 1679 елда инде йомышлылар Васька Кулбарисов, Урмайка Алкмашев, Ибрайка Сюнчелеев, Байчитка Чураевка «в деревне Студенце и землею и сенными покосы, со своею братьею владеть поровну до валовых писцов и с той земли Великого Государя полковую службу, где Великий Государь укажет, служить...»  боерыла. Хәзер Иске Суыксуда мең ике йөзләп кеше яши.

 Яңа Суыксуда – ике йөзләп кеше, һәм авыл хәзерге Нижгар өлкәсенең Сергач ягыннан күченеп килүчеләр исәбенә оеша. 1655 елдан ук тарихта билгеле. Гаҗәп, ләкин Яңа Суыксу... Искесеннән дә борынграк түгелме соң? Хәер, топонимикада андый хәлләр булгалый. Өстәвенә, Суыксу күптән бер авыл булып яши бит инде: уртак клуб, мәктәп, мәчетләр. Биредә дүрт мәхәллә, дүрт мәчет бар. Халык динле, эшчән. Район үзәге Буа нибары 9–10 чакрымда гына. Берничә еллар элек Суыксуда нефть табылган иде. Димәк, авылның киләчәге бар! Шуңа күрә һәм күпләрнең күченеп кайтуы аркасында, Суыксу районда иң эре татар авылы булып кала, башкаларыннан аермалы буларак, тиз кимеми.

Зур мишәр авылларыннан шулай ук Кырык Садак һәм Янтуганны атап китәргә була. Кырык Садак район үзәгеннән 32 чакрымда, Чуашстан республикасы чигендә урнашкан. Казан ханлыгы дәверендә үк мәгълүм, ләкин Явыз Иван явы бу якларга килгәч, халык моннан китә. Кабаттан күчеп утыручылар – йомышлы татарлар – бирегә 17 йөзнең икенче яртыларына килә. Хәзер алты йөзләп кеше яши.

Вольный Стан тарихи документларда 1615 елдан Чепкас авылы буларак билгеле. Анда биш йөздән артык кеше яши.

Янтуган да районның көнбатышында урнашкан. Статистик мәгълүматларга ышансак, әкрен темплар белән кими торган авылларның берсе. Чөнки анда әле социалистик система таркалгач та яшьләр өчен күпмедер эш урыннары сакланып килде: участок хастаханәсе, май заводы эшләде.

Татарстанның көньяк–көнбатышына кергән Буа районында урманнар бик аз, бөтен территориянең нибары алты проценты гына. Шуңа күрә «мишәр ягы»нда корырак дала климаты өстенлек итә. Милләттәшләребез игенчелек: арыш, бодай, арпа үстерү белән шөгыльләнә. Буада шикәр заводы булгач, шикәр чөгендере игәләр, шулай ук бәрәңге үстерәләр.  Сөт һәм ит өчен сыер асрыйлар, сарык тоталар. Совет заманында кайбер авылларга көчләп дуңгызчылык та кертелде, тик бу кәсеп, бәхеткә, хәзер бетте дияргә була.

 «Мишәр ягы» йортлары зур, матур итеп төзелгән. Элегрәк калын–калын бүрәнәләрдән булса, хәзер – кирпечтән. Колхозлар бетте, дип, халык кул кушырып утырмый: ит–сөт җитештерә, башкаладан килгән инвесторларга яллана, үз җир пайларын эшкәртә. Шунысы гына кызганыч, Буаның «мишәр ягы», Татарстандагы күп кенә башка татар авыллары кебек үк, эчкечелеккә каршы иммунитет эшли алмады. Мөгаен, моңа сыра ясап, көмешкә куган чуашлар белән бу төбәк кешеләренең элек–электән тыгыз аралашуы да сәбәпче булгандыр.

«Мишәр ягы»нда бөтен авылларда табигый газ кергән һәм асфальт җәелгән. Маршрут автобуслары, шәхси таксилар теләгән кешене Ульянга да, Батырга да, Чабаксарга да, Казанга да, Буага да ташып тора. Гомумән, Буа ның «мишәр ягы» ул – юллар чаты, ике республика һәм берничә өлкәне бер төенгә бәйли торган төбәк, моннан кая теләсәң, шунда китү проблема түгел.

Р. Фәһимова

ӘДӘБИ СӘХИФӘ

Нәптәй галава

Татарстанның «мишәр ягы» күп галимнәр, әдәбият–сәнгать әһелләрен биргән. Халкыбызга тугры хезмәт итүче шәхесләр арасында Чүпрәле районының Кече Чынлы авылында 1929 елда туган язучы, тәрҗемәче, публицист Кыям Миңлебаев та бар иде. Кыям Сәлах улы Миңлебаев 40 елга якын Татарстан китап нәшриятында эшли, Казан университетында укыта. Тәрҗемә теориясе һәм практикасы белән шөгыльләнә. Дөнья классикасыннан 30лап китапны татарчага аудара. Аның 2004 елда чыккан «Акыллы атын мактар...» дигән китабы соңгысы булган икән – К. Миңлебаев 2005тә вафат булды. Ул туган ягы, аның кешеләре – мишәрләр турында язган иде. Китаптан бер хикәянең кыскартылган вариантын сезгә дә тәкъдим итәбез.

Олы гәүдәле, гаять көчле, тапкыр вә зирәк, шагыйрь вә акыл иясе Абделнәфыйк бабайны башкача атамаганнар да бугай. Җилнең кай тарафтан исүен дә, суның кай тарафка агуын да шәйләгән булса кирәк. Югыйсә әүвәл, көч туплап, лашман түрәсе, аннары галава булып билгеләнү–сайлану өчен генә дә, гади авыл егетенә, ай–һай ла, зур акыл кирәк булгандыр! Шулай булмаса, 30 елдан артык галава титулын–дәрәҗәсен һич саклый алмас иде.

Нәптәй галаваның хезмәте Иске Кәкерледә, яшәве–көнкүреше – Чынлыда кала. 30 чакрым араны көн саен барып–кайтып йөрү һич мөмкин хәл түгел. Аның ике ярдәмчесе була: берсе – писарь, икенчесе исә казначей (казенный дип тә йөргәннәр бугай), һәрхәлдә, бәеттә нәкъ шулай:

Галава Алимәне алгач,

Казенный калды башын кашып.

Вакыйга болай була.

Бервакыт казначей галавага сүз куша:

– Дуадак каз шикелле ялгыз башым тормыш алып бару туйдырды. Башлы–күзле булырга исәп. Әнә Алимә дә үсеп җитте... Галава, син ничек уйлыйсың, бирер микән мулла миңа ул ятимәне, әллә юк микән? Бирмәстер, нишләп әле шундый матур, уңган–булган, укымышлы кыз баланы минем ише бер мокытка бирсен икән?.. Әллә, мәйтәм, галава, син барып сөйләшеп карыйсыңмы хәзрәт белән? Тыңласа, мулла синең сүзне генә тыңлый...

...Алай атлы-гып тормаса да, авылдашының сү-зен тыңлый, барырга була...

Хәзрәт ачык чырай белән каршы ала моны. Чәй янында бик озак гәпләшеп утыралар болар. Менә берзаман көрсенеп куя илче:

–  Хәзрәт, мин сиңа бик зур йомыш белән килдем бит әле, – дип, хәлне сөйләп бирә.

Йөзкәйләре сү-релә хәзрәтнең. Үзендә үскән ятимә сеңелкәен теләсә нинди бәндәгә кияүгә бирергә һич җыенмый.

–  Галава, син күңелеңә авыр алма, бер дә ошамый бит миңа ул егетең!  – дип ярып сала. – Артык йомыкый, үз кабыгына бикләнеп яши торган бәндә. Алимә балакай бер дә кадер–хөрмәт күрмәс андый кешедән. Алимәгә менә синең шикелле укымышлы, ачык күңелле кеше кирәк... Үзеңнең исәбең юктыр бит...

Ныклап торып уйга кала галава. Өч кенә хатыным, дип ялганламас ич инде. Ничегрәк итеп әйтергә икән үзенә?.. Ул уфтанып ала да тезеп китә үзенең серләрен:

–  Минем ише гөнаһлы бәндәгә шушылай дустанә мөнәсәбәтеңә рәхмәтләр яусын! – Янә дә уфтанып ала. – Шәригать кушканча, дүрт хатыным белән никахтамын. Хак анысы, хак. Әмма бүгенге көндә мин ялгызым яшәп ятамын.

Хәзрәт тә уйга калган, хәленә кереп:

–  Ничегрәк инде, галава, ялгыз башың, дигәнең? Ир–ат рухи ярдәмгә бик мохтаҗ бит ул, дустым.

–  Беренче никахны әтәйләр укытты, җаннары җәннәттә булсын! Өйдә генә утыртырга иде ниятләре. Ул хатыным хәзер үлем түшәгендә ята... Икенче никахны лашман түрәсе чагымда укыдылар. Анысы, агач астында калып, гомерендә игә килә алмады, бичаракаем...

–  Анысын калдырып кайткансыңдыр бит, ягада диюем?

–   Хәзрәт, үзең уйлап кара инде, гарипләнгән кеше ни рәвешле көн итәргә тиеш? Анарга бит мин талак дия алмадым. Өйгә кайтып төшсәм, күрше кызы минем авыру хәлендәге карт хатынымны караган-тәрбияләгән. Күземә бер генә өздереп карады да гашыйк икәнлеген сиздерде. Укытып алдык тагы бер никах.

–  Һай, егет икәнсең, галава! Үзеңә гыйшык тоткан асыл затны читкә тибәрмәскә кушкан китап.

–  Шулай матур гына яшәп ятканда, өченче баланы тапканда, имгәнде бит җимешем. Шуннан боларның барчасын карарга, 9–10 баланы тәрбияләргә кеше кирәк булды. Аръяктагы бер ятимә кыз фидакярлек күрсәтеп, әлеге изге эшкә алынды. Өйдә нәмәхрәм хатын–кыз тоту килешмәгәнгә генә, бусына да укытып җибәрдем никах. Тик анысының бер генә баласы булды, арабыз мең былтыр суынды... Ялгыз башым, дип әйтүем әнә шуннан килеп чыга, хәзрәтем.

–  Һай, дустым, бигрәкләр аянычлы икән хәлләрең... Дәртең ташып торган чакларың лабаса! Башлы–күзле итүне үз өстемә аламын. Хәзер үк никах укып җибәрермен!

...Әле кайчан гына бит урамнан узып барганда, курчак уйнап утырган Алимәләргә: «Нихәл, кызларым!» – дип, кәнфит сибеп китә иде. Кай арада үсеп тә җиткән, балигъ та булып өлгергән диген син аны, Алимәкәйне!

–  Юк, хәзрәт, алай ашыгу килешеп бетмәс. Яшь бара бит минем, арада дистә еллар.

–  Булса ни! Дәртле–әүкатлы бит әле син, Ходай саулык бирсен үзеңә!

– Шулай да, хәзрәт, Алимәнең үзеннән сорыйк. Каршы килсә, бәйләнеп интектермик сабыйны.

–  Афәрин, галава! Һай, егет икәнсең!

Җитү кыз әллә ни көттерми, кунак бүлмәсенә аяк атлап, бусагада туктап кала.

–  Галимәбану газизем, галавага яшь хатын булып кияүгә чыгар идеңме? – дигән сорауга бер генә мизгел уйланып тора да:

–  Мин риза, – дип җаваплый.

Башын иеп торган кыз баланың күзләре карасу–коңгырт икәнен ул чагында шәйли алмый галава. Шулай да аның тәмам өлгереп җиткәнлеген дә, зифа буйлы чибәркәй икәнен дә үз күзе белән күрә, тыйнак кына әйткән сүзләрен үз колагы белән ишетә.

Алимәнең авызыннан чыккан шушы җавап мәсьәләне хәл итә дә куя.

Нәптәй галаваның бишенче хатыныннан да биш бала туып үсә: Мөхәммәтсадыйк, Мәхмүбҗамал, Ләйлиҗамал, Мөхәммәтзариф, Нуриҗамал. Уртанчысы – минем әнәй – сорый икән:

–  Шундый матур, шундый укымышлы булып, ничек иргә чыктың карт кешегә япь-яшь килеш? – дип.

Алимә әбиебез:

–   И-и, кызым! Бүтән бер дә юньле кеше юк иде бит. Нәселебез әрәм китмәсен, вагаймасын дип, картка чыктым, һич үкенмим. Әтәгез дөнья бәясе торырлык әүлия иде...

Әнәй сөйләгәннәр буенча бабаебыз бер утыруда берүзе бер каз ашап бетерә торган булган. Тарантаска да үзе генә сыйган.

Холык–фигылен хәзер инде фараз кылырга гына кала. Авылыбызга ул, түрә буларак, 30 ел буе файда китереп торган. Фәлән басуны боз сукты, зилзилә булды, өермә купты – ашлыкларга зыян китерде дип, ничек тә налоглардан азат итәргә тырышкан.

Нәптәй галавага Чынлы халкының мөнәсәбәте һәрчак уңай булган, дип исбатлап маташу күзгә төтен җибәрү булыр иде. Кадерен белмәгән авыл халкы Нәптәй галаваның. Югыйсә өч тапкыр яндырып үтерергә тырышмаслар иде. Ут салуның өченчесе болай була.

Нәптәй галава Алимә белән келәттә йокларга ята. Яшь хатын имчәк баласын бишеккә яткыза да, келәт ишеген ябылып бетмәслек иттереп, тупсасына чүпрәк ише нәрсә кыстыра. Ишек ачылып та китмәслек иттереп бишек белән терәтеп куя...

Берәве ут салган арада, икенчесе ишекне тыштан бикләргә тиеш була.

Әмма аларга тантана кылырга яшь киленнең зирәклеге ирек бирми. Әбиебез төтен исен сизеп ала. Ул арада ишекне бер тартып, бер төртеп, бишек белән янтыгына китереп бәрәләр. Монда инде бертөрле дә шик калмый. Гамьсез генә йоклап яткан картын төрткәләп уята.

Келәт ишеген бикли алмасалар да, ут салып өлгергән булалар. Келәт бүрәнәләренә дөр-ләп ут үрли, ут салучылар төн карасына күмелә...

... Килде ул көн: 75 яшеннән пенсия билгеләделәр үзенә, патшадан пенсия алып ятачак! Галавалыктан төшсә дә, нәптәйлегеннән төшми безнең бабай. Акылына да зыян килми, хәтере дә саф, киң күңеллелеге дә искечә, мәгъру-рлыгы да, көч-куәте дә кимеми.

Берзаман бабаебыз күршесе Шәяхмәткә ым сала да, иртә таңнан ат җигеп, сәфәр чыга болар... Бер авылда җиңелчә генә чәйләп алгач, бераз җилләнеп алу нияте белән, урманга керәләр.

Сер бирергә уйламый галава, тугызынчы дистә белән барса да. Үзеннән 20 яшькә кечерәк, җитез хәрәкәтле, базык гәүдәле Шәяхмәттән һич калышмый, янәшә атлый. Урман авызында бераз каен җиләгеннән авыз итәләр дә урман юлы белән атлыйлар. Юл кырыенда гына тәртә сыныгы күреп, уйга кала бабай: тикмәгә түгелдер моның очравы, кирәге чыгар, дип иелеп ала бу моны. Көлә Шәяхмәт:

–  Минем буйдан озынрак тәртә сиңа таяк булды да куйды лабаса, – ди.

–  Көлмә, энем Шәяхмәт, мине дә көлдерерсең... Таянырга җайлы гына булды әле бу миңа.

Шулай барганда, урман аланына җитәбез генә дигәндә... ике бәндә килеп чыга. Бабай боларны ерактан ук абайлап ала да, ни кыланырлар икән дип, кулындагы тәртәгә таянып, туктап кала. Шикле бәндәләр ул арада берни искәрмичә атлавын дәвам иткән Шәяхмәткә ябырылалар. Эшләр болайга киткәч, моннан 30–40 ел элек булган гайрәте кайта диярсең, тәртәне ике куллап югары күтәрә дә бабай:

–  Тот тегесен, Шәяхмәт, ычкындырма! Бусының баш чирәбен үзем ватам! – дип, гөбедән чыккандай тавыш белән үкереп җибәрә.

Аның ачулы тавышын ишетеп, борылып карасалар – алыптай гәүдәле берәүнең, күккә тәртә күтәреп, өсләренә килүен күрәләр.

Бабай берәрсенең башын ярган булыр идеме, юкмы – анысы билгесез. Теге бәндәләр аның килеп җиткәнен көтмәскә булалар:

–  Күр инде син аны... Без бит аны хәлдән тайган, таякка таянган карт дип торабыз... – диләр дә, юрга тайлардай, урман ешлыгына элдертәләр...

Кыям Миңлебаев

БЕЗНЕҢ ИСЛАМ

Көтеп алынган сөенечле ай

Кушкан әмерләрен тотып, һидаять юлыннан бизмичә, дөнья-йортыбызда гыйззәт вә хөрмәттә яшәтүче, Үзенә юлыгу көнендә мәңгелек бәхет-сәгадәткә ирештерүче Аллаһ Раббыбызга хәмдү-сәнә, һәр мактау-олуглауларыбыз булса иде.

Чын ихласта булган өммәтләренә күркәм үрнәк булган, һидаять юлына басканнарны шатландыручы, саташканнарны кисәтүче итеп җибәрелгән Аллаһның хак Илчесе һәм Пәйгамбәре Мөхәммәдкә (с.г.в.) хәер-догаларыбыз, сәламнәребез, салават-шәрифәләребез  булса иде. Даһидә, һәр авырлык-мәшәкатендә таяныч, ярдәмдә дә булган, аңарга иңдерелгән мөбарәк нур — Корьән Кәримгә ияргән әһел-бәйтенә, сәхабә-кирамнарына һәм Кыямәт көненә кадәр аларга һәр изгелектә иярергә тырышканнарга да булса иде.

Аллаһның мөкаддәс йорты – бәйтуллага хак сәламен ишетим, Хәбибының сөннәтенә ирешеп өлешләним, гамәл һәм ниятемдә кимчелек һәм адашулардан арыныйм дип килгән газиз дин кардәшләрем! Әс-сәламү вә рахмәтулла вә бәрәкәтүһ!

Раббыбызның олы рәхмәте, бетмәс бәрәкәте һәм һәр ике дөньядагы сәламе дә җөмләбезгә булып, ялгыз Үзенең зикеренә тәгать һәм гыйбадәтенә килүебезне мөбарәк кылып, хәерле дәвамнарын да насыйп итсә иде.

Рамазан ае. Бу ике сүзгә күпме шатлык, күпме мәрхәмәтлек, күпме җылылык салынган. Мөселман кешесе өчен Рамазан ае бетмәс байлык, бәрәкәт, бәхет ул. Бу айны ул сагынып, шатланып, яратып каршы ала. Бүген йөрәкләрендә, күңелләрендә бу айга шундый ихтирам булган кешеләр бер миллиард ярымнан артык.

Чөнки алар һәрвакытта сөекле Пәйгамбәребезнең әйткән сүзләрен исләрендә тоталар: «Әгәр сез белсәгез иде рамазан аеның бәрәкәтен, рәхмәтен, сез елда унике ай рамазан булуын теләр идегез».  Чыннан да, без белмибез Аллаһ Тәгалә ураза тоткан өчен нинди әҗер-саваплар биргәнен. Корьән укыганда һәрбер хәреф өчен Аллаһ Раббымыз ун савап, һәрбер фарыз намаз өчен ун намаз савабы була. Хаҗ кылучының бөтен гөнаһлары гафу ителеп, яңа туган бала кебек, бер гөнаһсыз кайта туган җирләренә.

Ә уразаны Аллаһ Тәгалә әйтә: «Үзем генә билгелимен, Үзем генә беләмен», - ди. Әгәр Аллаһ Раббымыз шулай әйткән икән, димәк, ураза тотуның әҗер-савабы иксез-чиксез, дин кардәшләр.

Дөнья мәшәкатьләрендә, көндәлек тормышта губернатор я президент нинди дә булса бер мәсьәләне үз өстенә алам ди икән, бер дә шикләнмибез бу эшнең башкарылуына. Ә Аллаһ Раббымыз сүзе, күкләрне һәм җирне юктан бар итүче сүзе, һәрбер нәрсәне күркәм сыйфатта яратучының сүзендә, әлбәттә, бер шик тә юк. Әгәр дә Аллаһ Раббымыз ураза тотучының әҗер-савабын Үзем беләм, Үзем билгелим дип әйткән икән, аннан зуррак шатлык булмас. Чөнки бу гамәлебез безне тагын да җәннәткә якынайта, җәһәннәмнән, ут газабыннан тагын да ерагайта.

 Мөэмин мөселман кешесе өчен моннан да зуррак бәйрәм булуы мөмкин булмас. Бер ай буе зур бәйрәм бара. Күз алдына китерегез: бер миллиард ярым кеше дөньяда бер ай буе изге гамәлләр кылуда ярыша. Әгәр кайберәүләр пиво эчеп, шешә ватуда, я үзгә бозык гөнаһлы гамәлләрдә ярышсалар, мөселманнар бер ай буе Корьән укуда, ураза тотуда, бер-береңә яхшы мөгамәләдә булуда, ата-анаңа, якыннарыңа, дусларыңа бүләк бирүдә, барып хәлләрен белүдә, белгән-белмәгән кешеләргә, мескен-фәкыйрьләргә мәҗлесләр уздыруда, аларны да шатландыруда, төннәрен тәравих намазларын укуда ярышалар. Әгәр бөтенесен исәпли башласак, бер җомга вәгазе генә җитмәс.Ошбу адәм баласын кеше итә торган, аны күркәмли торган гамәлләрдә ярыша ул ураза тотучы. Бер ай буе гайбәт сүздән, бозыклыктан тыелып, күркәм әхлак тәрбияли үзендә ураза тотучы. Кем теләмәс кешенең шундый күркәм әхлаклы булуын, аның белән күркәм мөгамәләдә булуын. Кем теләмәс иде кешеләрнең бер-берсенә ярдәм итеп, бер-берсе белән тату яшәүләрен!

Мөселманнар Рамазан аенда һәр тәравих намазыннан соң дөньяның төрле почмакларында булган дин кардәшләре өчен дога кыла, үзе торган авылы, шәһәре, дәүләте өчен ил-көн тынычлыгы, бәхет-сәгадәт теләп дога кыла.

Шуңардан сәхабәләребез бу айны догалар кылып каршы алганнар, Рамазан ае узгач, елап хушлашканнар. Әйтерсең, бу ай узу белән иң кадерле кешеләрен югалтканнар.

Тарихны карасак, нижгар мөселманнары да бу айны бик сагынып каршы алганнар. Бу айга багышлап шигырьләр, мөнәҗәтләр язганнар. Бу айны сөюләрен сүздә генә түгел, гамәлдә дә күрсәтәләр. Корьән аен, тәравих намазлары, ифтар мәҗлесләре аен туганнарны-дусларны берләштерә торган айны һәрбер гаилә яратып каршы ала. Чөнки беләләр ки, Рамазан ае белән, ураза тоту белән Аллаһ Тәгаләнең рәхмәте, бәрәкәте килә кешегә. Ифтар мәҗлесләрендә Корьән укытып, вәгазь тыңлап без күңелебезне, йортларыбызны иман, Ислам нуры белән нурлыйбыз. Авыр тормыш сынауларыннан ташка әйләнеп барган йөрәкләребезне чистартабыз. Ураза тотып, тәүбә кылып, сәдака биреп күңелләребезне пакьлыйбыз.

Рамазан ае мәдрәсәсенә кереп, үзебезнең рухи байлыгыбызны тагын да арттырабыз. Балаларыбызга, киләчәк буыннарыбызга яхшы бер үрнәк күрсәтәбез. Чөнки динебез, үзебезнең гадәтләребез белән генә без үзебезне саклап калырбыз.

Пәйгамбәребез (с.г.в.) «Кем Рамазан аен каршы алып та, аның рәхмәтенә, бәрәкәтенә ирешергә тырышмаса, бу адәм балалары хәсрәттә булырлар», - дип әйткән. Барчабызга да бу Рамазан аен изге хәерле гамәлләрдә үзебезне бераз гына булса да яхшылыкка үзгәртүдә ярышып уздырырга насыйп итсен.

Аллаһ Раббыбызга мең-мең шөкераналарыбыз булса иде, олы рәхмәте вә фазылы белән безне мөбарәк йортына килүчеләрдән кылды, чын иман нуры белән нурланганнар җөмләсеннән кылды. Шул хак юлдан бизмичә, юлларыбыздан адашмыйча, чын Аллаһ бәндәсе булып яшәргә Үзе насыйп итсә иде.

Мөбарәк Рамазан уразасын үтәргә, күңел пакьлыгын табарга Үзе насыйп итсә иде. Һәм җөмләбезгә һәр ике дөньяның да бәхетенә ирешергә мияссәр кылса иде.

Абдулбари хәзрәт Мөслимов

Безне һидаяткә күндергән, күңелләребезгә иман нурын иң зиннәтле нәрсә итеп урнаштырган Аллаһ Сүбхәнәһү вә Тәгаләгә хәмдеү-сәнә мактауларыбыз булса иде. Коръән-Кәримне укырга һәм аның белән гамәл кылырга мөмкинлек биргән өчен Аллаһы Тәгаләгә меңнәрчә шөкраналарыбызны, хәмдү-сәнәләребезне белдерәбез. Пәйгамбәребез Мөхәммәдкә  (с.г.в.) күңелебез түрләреннән чыккан Салават шәрифәләребез ирешсә иде. Хакыйкать өстен булсын дип булышкан сәхабәләрнең, табигыйннарның, дингә өйрәткән газиз болгар бабаларыбызның рухларын шат кылса иде. Ислам динен күз нурыдай саклап безгә тапшырган газиз әби-бабаларыбызга, әти-әниләребезгә догаларыбыз сәлам булып барса иде.

Елдагыча сөенечле көннәрне – Рамазан аен көтеп алабыз. Быел ул 13-сентябрьдән башланды. Үзен мөселман дип санаган һәр кеше Рамазан аен шатланып, шөкер итеп каршылый. Чөнки бу айда без ураза тотабыз. «Аллаһы Тәгалә әмерен, өстендәге фарызны үтим, ураза тотыйм, кешеләр белән шатлык бүлешим», - диеп ният итүчеләргә Раббым Үзе ярдәмче булсын!

Билгеле булганча, адәм баласы әйбер юкка чыккач кына аның кадерен белә. Шулай ук авыру кеше дә сау кешегә караганда сәламәтлекнең кадерен яхшырак аңлый. Шунлыктан ураза тоту һәр кешене уйландырырга мәҗбүр итә. Әлбәттә, бүгенге көндә ашамыйча тору артык зур кыенлык тудырмаска да мөмкин, әмма, хәрамнан тыелып яшәү күпләр өчен авыр һәм кирәкмәгән эш булып тоела. Бүгенге көндә шунысы сөендерә, ураза тотучылар саны көннән-көн арта бара. Чөнки үзенең ихтыяр көчен ураза тотуга буйсындырган кеше башка сынаулар алдында да бирешми. Аллаһ Тәгалә Коръәни Кәримдә кешеләрне яхшы, изге гамәлләр кылуга боерган. Менә шундый салих гамәлләрне кылган кешеләр һич зыян күрмәсләр. Яхшы гамәлләр: гыйлем эстәү, намаз, зәкәт, ураза кебек фарыз гамәлләрне үтәү, хаҗга бару, амәнәткә хыянәт итмәү, ялган сөйләмәү һәм хәерле эшләр кылу.

Рамазан аенда кылган гамәлләребезгә нәтиҗә ясау тиешле, чөнки Рамазан – күңелләр нечкәрә торган ай, сабырлык ае, гафу итү ае. Бу айда Аллаһы Тәгалә безнең иманнарыбызны, иһлясыбызны һәм Аңа булган мәхәббәтебезне ризык һәм башка нәрсәләрдән тыю белән сыный.

Ураза тотучы кеше билгеле вакытта ризыктан, судан, яман сүздән, якынлык кылудан тыелып торырга тиеш. Кояш чыгарга ике сәгать калганда сәхәр ашап бетерергә. Аннан соң авыз чайкала да ният кылына.

Көн буена ураза тотканнан соң, кояш баегач, авыз ачарга тиеш булабыз. Су, тоз яки берәр татлы җимеш белән авыз ачу саваплы санала.

Намазга басарга өлгермәгән кешеләр дә ураза тоталар. Алар: «Безнең тоткан уразаларыбыз кабул булырмы икән?», - дип кайгыралар. Әлбәттә, тотсыннар. Һәрбер нәрсәнең пычрагы була. Без күңелебездә булган кайбер кара нәрсәләрне Аллаһыга зикер белән, тәсбих намаз белән чистартабыз. Тәннәребездәге кирәкмәгән нәрсәләрне елның бер аенда ураза тотып чистартабыз. Ләкин без фарыз, нәфел уразаларны бөер-бавырларны чистарту өчен түгел, ә Аллаһы риза булсын дигән ният белән тотабыз. Рамазан аенда ураза тоткан бәндәләргә күп-күп сөенечле вәгъдәләр бар. Ә Аллаһы Тәгалә тарафыннан бирелгән күркәм вәгъдәләрнең иң зурысы: «Рамазан аенда ураза тотучының тоткан уразасы кабул булса, анадан яңа туган бала шикелле гөнаһсыз булып калыр», - диелгән Рәсүлебезнең хадис шәрифендә. Рамазан аенда сафланган күңелләребезне дөньяви мәшәкатьләр белән бозмыйча яшәргә язсын.

Рамазан аенда «авыз ачу» (ифтар) мәҗлесләрен күркәм итеп үткәрәбез, өстәлләребез мул булып ризыклар белән тула, матур гына догалар, хадисләр укыла, сәдакалар бирелә. Тик болар барысы да чын күңелдән Аллаһы Тәгалә ризалыгы өчен эшләнергә тиеш. Ә инде күршем мәҗлес үткәрде, мин анардан да күркәмрәк үткәрәм дисәң, савабы булмас. Сәдака биргәндә дә мин дустымнан күбрәк бирдем дип сөйләп йөрсәң – гөнаһ булыр. Сәдака бирдең микән – рәнҗетеп бирмә. Бу турыда Коръәндә болай дигән: «Ий, мөэминнәр! Биргән сәдакаларыгызны миннәт кылып яки рәнҗетеп  биреп, савабын югалтмагыз! Рия белән биргән кешеләр кяферләр кеби, алар Аллаһуга һәм ахирәт көненә ышанмыйлар, шулай да кешеләргә яхшы күренер өчен сәдака бирәләр» (Коръән, 2:254).

Рамазан аенда фитыр сәдакасы, зәкәт бирелә. Еллык бурычлар түләнә. Безгә үзара мәрхәмәтле, ярдәмчел булырга кирәк. Бер-беребезгә итагатьлелек һәм кече күңеллелек күрсәтик. Шулай ук нинди генә милләттәге, нинди генә диндәге кешеләр очраса да, алар белән күркәм мөгамәләдә булыйк.

Газиз кардәшләрем, без бу көтеп алган аебызны гамәл-гыйбадәттә үткәрергә тиешбез. Вөҗданыбыз, ниятебезне дөреслик. Моның өчен Аллаһы Тәгаләгә хәмдү-сәнә шөкераналарыбызны әйтик. Һәрберебезгә бәхет-сәгадәт, авыруларга хәерле шифалар, динсезлектә йөрүче бәндәләрнең күңелләренә һидаят нурын бирсен.

Габделхәй хәзрәт ИБРАҺИМОВ,
Кучкай Пожары мөселманнарының
имам-хатыйбы

МОЗАИКА

Казанга сәяхәт

Әле күптән түгел генә бер төркем нижгарлылар Казанга экскурсиягә барып кайттылар. РНКАТНО каршындагы «Шатлык» клубы тарафыннан мондый экскурсияләр еш оештырылып торса да, соңгысы аеруча күнелле узды. Алдан сөйләшеп куелганча, сәяхәтчеләр Чуваш республикасындагы иң матур татар авылларының берсе булган Урмай авылына тукталдылар. Аларны ЧР татарларының Региональ милли-мәдәни автономиясе рәисе Ф. А. Гибатдинов, авыл администрациясе вәкилләре, урындагы эшмәкәрләр һәм дин әһелләре кршы алды. Очрашу клуб каршында ипи-тоз, чәчәкләр белән «Мишәр» ансамбле артистларыннан башланды. Кичә бик матур корылган табыннар артында җыр-бию, ике яктан да чыгышлар белән аралашып барды. Нижгарлыларны Урмай татарларының кунакчыллыгы, ачык йөзле, тәмле телле булулары сокландырды.

Иртән нижгарлылар Казанга юл тотты. Анда килүгә шәһәр буйлап экскурсия оештырылды. Кремльдә, андагы гүзәл Кол Шәриф мәчетенә, тарихи Мәрҗани мәчетенә кем дә битараф калмады. Кайберәүләр Казанда беренче тапкыр, андыйларның соклануларын белдерергә сүзләре дә җитмәс кебек булды. «Мин Казанга… бу искиткеч шәһәргә гашыйк булдым», – ди 21 яшьлек Галия Алиакберова. Ниһаять, минем хыялым тормышка ашты!». Студент егет Марат Үмәров та аның белән килешә. Ул Казанда берничә тапкыр булган икән инде. Шулай да «Бусындагы кебек кызык булганы юк иде. Сезнең белән тагын кая барсагыз, шунда барам», - дип экскурсияне оештыручыларга рәхмәтен белдерде. Рус егете Илья барысыннан да канәгать булып, миңа бигрәк тә коллектив ошады, дип, башкалардан аерыласы килмичә Салават концертына да барды. Ә Салават Салават инде ул. Казанның иң матур зал-ларыннан берсе булган УНИКСта шыгрым тулы залда Казан татарлары арасында безнең нижгарлылар да Салаватның «Чәйханә» дип аталган яңа концерт программасын карадылар. Салаватның сәхнәдән «Нижний Новгородның үзеннән килгән милләттәшләремә рәхмәт, нижгар татарларына сәлам» дип безнең төркемне сәламләве безнең сәяхәтебезнең Казандагы соңгы матур ноктасы булды. Ирле-хатынлы Рәшидә апа белән Мөхәммәт абый инде өлкән яшьтә булсалар да, «Ешрак булса иде мондый экскурсияләр. Берсеннән дә калмас идек», – диләр. Кстоводан Равилә апа да «Мондый югары дәрәҗәдә оештырылган экскурсияләр бик кирәк. Барысы да алдан уйланылган. Программа бик кызыклы, милли ашлар да бик тәмле. Оештыручыларга зур рәхмәт», – дип, «Шатлык» клубының эшенә югары бәя бирделәр. Ә без үз чиратыбызда алда да шундый сәяхәтләрне оештырып торырбыз дип өметләнәбез.

З. Ахмадуллина

Татарлар киңәшә

29 августта Казанда Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитетында татар иҗтимагый оешмалары җитәкчеләре киңәшмәсе узды. Анда илебезнең төрле төбәкләреннән вәкилләр, милли оешмалар җитәкчеләре, зур татар авыллары башлыклары катнашты.

Киңәшмәдә Татарстан Республикасы администрациясе вәкилләре, язучылар, төбәкләрдән килгән вәкилләр чыгыш ясады. Шушы җыелышта мин дә Яңа Мочали авылы администрациясе башлыгы буларак катнаштым.

Бу киңәшмәдә халкыбызның тормыш дәрәҗәсе, көнкүреш шартлары, милли мәктәпләрдә ана теле укыту турында сүз барды. Язучы Фәүзия Бәйрәмова чыгышы аеруча тәэсир итте. «Кеше ана телен белсә, ул сәламәт була, әгәр чит телне дә белсә, бай була. Әгәр ана телен белмичә, чит телне генә белсә, ул зәгыйфь була». Мин бик шат һәм горурланам: Яңа Мочали мәктәбендә ана теле дәресләре югары дәрәҗәдә уза. Күп кенә укучыларыбыз һәр ел саен барып, Казанда олимпиадада катнашып, призлы урыннар яулап киләләр. Болар бары тик ана теле укытучыларыбыз тырышлыгы аркасында.

Мәчетләрне торгызу, туган телне, милләтебезне саклап калу турында сүз күп булды. Самара өлкәсеннән Ш. Багаутдинов үз якларында бар мәктәпләрдә православие динен көчләп укыту турында сөйләде. «Ник Россия каналында православие дине турында тапшыру бар да, Ислам дине турында юк?» дигән сорау да урынлы булып чыкты.

Гомумән, бу киңәшмәдә һәр татар кешесен борчыган сораулар турында сүз күп барды. Һәр вәкил үз тәбәге турында сөйләп, киңәш сорый, ярдәм көтә.

Казан да безне сокландырды. Искиткеч матурланган, күпме чәчәкләр, яңа һәйкәлләр, бай архитектура… Татарча сөйләм дә күңелләрне сөендерде. Республика көнен бәйрәм иткәндәге зур мәйданннарда барган концертлар да безгә бик ошады. Кыскасы, Габдулла Тукай сүзен кабатлыйсы килә: «И Казан, дәртле Казан, моңлы Казан, нурлы Казан!»

Пилнә районы Яңа Мочали авылы администрациясе башлыгы
А. Юсипова

Нравится

 

 Напечатать текущую страницу Напечатать текущую страницу

 Отправить статью другу Отправить статью другу

 
       

Региональная национально-культурная

автономия татар Нижегородской области

 

Общая информация об общине

Информация о РНКАТНО

Председатель и лидеры автономии

Официальные документы и заявления

Проведенные мероприятия

Контактная информация

 

  (c) При копировании материалов сайта, ссылка (гиперссылка) на www.nizgar.ru обязательна!